ประเภทโขน TYPE OF KHON

วิธีการแสดงโขนมีหลายชนิด แตกต่างกันด้วยวิธีการแสดง ดังจะอธิบายไปตามลำดับ ดังนี้
The repertoire for KHON is drawn from Ramakien (Ramayana). The KHON performances are categorized as described below
โขนกลางแปลง
โขนกลางแปลง เป็นโขนที่แสดงกับพื้นดินที่เป็นลานกว้างใหญ่ สมมติพื้นที่นั้นเป็นกรุงลงกาด้านหนึ่ง เป็นพลับพลาพระรามด้านหนึ่ง ด้านกรุงลงกาสร้างเป็นปราสาทราชวัง มีกำแพงจำลองด้วยไม้และกระดาษ ด้านพลับพลาก็สร้างพลับพลามีรั้วเป็นค่ายจำลองเช่นเดียวกัน ปลูกร้านสูงประมาณ 2 เมตร ตั้งวงปี่พาทย์ด้านละวง คนเจรจามีด้านละ 2 คนเป็นอย่างน้อย วงปี่พาทย์บรรเลงประกอบกับการแสดงด้านที่วงประจำอยู่ แต่ถ้าเป็นส่วนกลาง เช่น การรบกันกลางสนามหรืออื่น ๆ ก็แล้วแต่วงไหนอยู่ใกล้ก็เป็นผู้บรรเลง โขนกลางแปลงมีแต่พากย์กับเจรจาเท่านั้น
โขนกลางแปลง
โขนกลางแปลง เป็นโขนที่แสดงกับพื้นดินที่เป็นลานกว้างใหญ่ สมมติพื้นที่นั้นเป็นกรุงลงกาด้านหนึ่ง เป็นพลับพลาพระรามด้านหนึ่ง ด้านกรุงลงกาสร้างเป็นปราสาทราชวัง มีกำแพงจำลองด้วยไม้และกระดาษ ด้านพลับพลาก็สร้างพลับพลามีรั้วเป็นค่ายจำลองเช่นเดียวกัน ปลูกร้านสูงประมาณ 2 เมตร ตั้งวงปี่พาทย์ด้านละวง คนเจรจามีด้านละ 2 คนเป็นอย่างน้อย วงปี่พาทย์บรรเลงประกอบกับการแสดงด้านที่วงประจำอยู่ แต่ถ้าเป็นส่วนกลาง เช่น การรบกันกลางสนามหรืออื่น ๆ ก็แล้วแต่วงไหนอยู่ใกล้ก็เป็นผู้บรรเลง โขนกลางแปลงมีแต่พากย์กับเจรจาเท่านั้น
Khon Klang Plaeng
Khon Klang Planeg is the open-air mask play. Assuming one side of the area to be the city of Lonka, whereas the other side as Phra Rams royal quarter fenced as an imitative camp. There is a 2 m high platform built for a gamelan at each side of stage area. If there is a battle scene at the central zone, the nearer gamelan is responsible to play the music. Khon Klang Plaeng is preceded by recitation and dialogues only.
โขนนั่งราว
โขนนั่งราว เป็นการแสดงบนโรง เลียนแบบโขนกลางแปลง คือ ปลูกโรงสูงพอตาคนยืนดู ปูกระดานพื้นเป็นรูปสี่เหลียมผืนผ้า ฉากแบ่งเป็น 3 ส่วน ส่วนกลางยาวประมาณ 10 เมตร ทำภาพนูน เขียนสีเป็นป่าเขา ส่วนนอกด้านขวา (ของโรง) ยาวประมาณ 3 เมตร ทำภาพนูนเขียนสีเป็นรูปพลับพลาและรั้ว สมมติเป็นพลับพลาพระราม ส่วนนอกด้านซ้ายยาวประมาณ 3 เมตร ทำภาพนูนเขียนสีเป็นปราสาทราชวังมีกำแพง สมมติเป็นกรุงลงกา มีประตูเข้าออก 2 ประตู อยู่คั่นระหว่างฉากส่วนกลางกับส่วนนอกข้างละประตู ตรงหน้าฉากออกมา ห่างฉากประมาณ 1.5 เมตร ทำราวไม้กระบอก มีเสารับสูงประมาณ 60 เซนติเมตร ยาวเสมอขอบประตูข้างหนึ่งมาถึงขอบประตูอีกข้างหนึ่ง หัวท้ายของโรงทั้ง 2 ข้าง ปลูกร้านให้สูงกว่าพื้นโรงประมาณ 1 เมตร ตั้งวงปี่พาทย์ข้างละวง
วิธีแสดง ราวไม้กระบอกที่อยู่หน้าฉากนั้นเป็นที่สำหรับนั่ง วิธีนั่งถ้าหันหน้าไปทางขวาหรือซ้ายก็เอาเท้าข้างนั้นพับนั่งบนราว อีกเท้าหนึ่งห้อยลงเหยียบพื้นโรง ฝ่ายพระรามจะนั่งค่อนมาข้างขวา พระราม (ตัวประธานฝ่ายมนุษย์) นั่งสุดราวด้านขวา หันหน้าไปทางซ้าย บริวารทั้งหมดนั่งบนราวตามลำดับเรียงไป หันหน้ามาทางขวา และฝ่ายลงกา (ฝ่ายยักษ์) ตัวประธานนั่งสุดราวด้านซ้าย หันหน้ามาทางขวา บริวารทั่งหมดนั่งหันหน้ามาทางซ้าย ส่วนการแสดงในตอนที่ไม่นั่ง ก็แสดงได้ทั่วพื้นโรง
ดำเนินเรื่องด้วยพากย์กับเจรจาเท่านั้น เหมือนโขนกลางแปลง
ท่ารำ เป็นท่ารำที่ครบถ้วนตามแบบแผนศิลปะการรำ ทำบทตามถ้อยคำและรำหน้าพาทย์ตามเพลงปี่พาทย์
วิธีบรรเลงปี่พาทย์ ทั้ง 2 วงจะผลัดกันบรรเลงวงละเพลง ตั้งแต่โหมโรงเป็นต้นไปจนจบการแสดง
Khon Nung Rao
Khon Nung rao is performed on the stage at the height of eyesight. The floor is in rectangle shape. The stage is flanked by 3 parts of curtain, which is painted a swell scene of mountain and forests. At outside, on the right of the stage, is a 3 m long with swell paintings of fences and royal quarter of Phra Ram. On the left is a swell painting of a palace and castles, assumed to be the city of Lonka. Two main entrances separating central zone scene and outside scenes. In front of the scene, 1.5 m apart, there is a wooden-tube rail, which is supported by a 60 cm long pole, placed towards the scene. At each end of the stage, there is a 1 m high platform for a gamelan.
The wooden-tube rail serves as seating. When sitting and facing left, the left leg crosses the rail. Do the same when facing right. Phra Ram and his followers sit on the right. Phra Ram himself sits on the far right end of the rail, facing left. His followers orderly sit towards the rails mid point. At Lonka side (for the demon) is on the left of the rail. The leader, facing right, sits on the left end of the rail. The followers sit before him, facing left. The non-seated performance can be displayed at all area of the stage. The performance, as in Khon Klang Plaeng, is preceded by recitation and dialogues only. Forms of dancing are perfectly performed as innovated in the traditional Master of the dance. The performers have to adapt their steps and poses to the recitations and songs of the chorus. The orchestras (gamelan) alternately perform the music from the beginning (Hom rong) to the end of the performance.

โขนโรงใน
โขนโรงใน คือโขนผสมกับละครใน สถานที่แสดงเป็นโรงอย่างโรงละครใน มีฉากเป็นม่านผืนเดียว มีประตูออก 2 ข้าง แต่เตียงสำหรับนั่งมี 2 เตียง ตั้งขวางใกล้กับประตูข้างละเตียง มีปี่พาทย์ 2 วง อาจตั้งตรงหลังเตียงออกไป หรือกระเถิบมาทางโรงนิดหน่อยแล้วแต่สถานที่จะอำนวย
ดำเนินเรื่องด้วยบทพากย์ บทเจรจา และบทร้อง มีทั้งคนพากย์ คนเจรจา ต้นเสียง ลูกคู่ และคนบอกบท (ร้อง)
วิธีแสดง เริ่มต้นอย่างละครใน คือตัวเอกออกนั่งเตียง แล้วร้องหรือพากย์ดำเนินเรื่องการแสดงต่อไปก็แล้วแต่ว่าตอนใดจะแสดงแบบโขนตอนใดจะแสดงแบบละคร เช่น
ปี่พาทย์ท่าเพลงวา พลลิงออกมานั่งตามที่พระรามพระลักษณมณ์ ออกมานั่งเตียง ต้นเสียงร้องเพลงช้าปี่ใน ส่งเพลง 1 เพลง ร้องร่าย และปี่พาทย์บรรเลงเพลงเสมอ ท้ายเพลงเสมอตัวโขนเข้าโรงหมด ปี่พาทย์ทำเพลงกราวนอกโขนลิงออก แล้วสิบแปดมงกุฎและพญาวานรออก พระลักษมณ์ พระรามออก รำกราวนอก เสร็จแล้ว พากย์ชมรถ และปี่พาทย์บรรเลงเพลงเชิด ฯลฯ
อุปกรณ์สำคัญในการแสดงโขน ซึ่งต่างจากการแสดงละครก็คือราชรถมีตัวม้าหรือราชสีห์เทียม และกลด มีผู้ถือกางให้ตัวเอกเข้าใจว่าการที่โขนในสมัยหลัง ๆ มาจนปัจจุบัน ตัวพระและตัวเทวดาไม่สวมหัวโขนคงจะเริ่มมาตั้งแต่โขนมาร่วมผสมกับละครในเป็นโขนโรงในนี้เอง
Khon Rong Nai
Khon rong Nai is a mixture of Khon and Lakhon Nai. They are both in door performance. A single curtain is used as a scene. There are two exits. A bench is placed near each of them. A gamelan may be, depending on the setting, at the back of each bench or slightly towards the stage.
The performance is preceded by recitation, dialogue and songs, which are performed by recitations, dialogue man (Cheracha man) and choruses. Similarly begin as Lakhon Nai, that is, the leading actor sits on the bench, then carry on his/her dialogue or song as the story proceeds, either as Khon or Lakhon. For example;
When the gamelan is performing Pleng WA, simians sit at their positions. Phra Ram and Phra Lak sit on the bench. Leading chorus sings Pleng Cha Pee Nai, a swan song, narrative singing. Khon actors return to backstage when final rhythm ends. When the orchestra play Krao Nok ( a classical tune), simian role Khon performers turn up, followed by a crook gang, a simian King, Phra Lak and Phra Ram. Then, Krao Nok dancing is performed, continued with Pak Chom rot and manipulating song.
An important Khon instrument which is distinctive from Lakhons is a royal chariot and a state umbrella, held by an attendant over the leading actor.
It has become the preferred habit for those taking leading roles as well as roles of celestial being not to wear masks since Khon joined with Lakhon Nai, which is called Khon Rong Nai.
โขนหน้าจอ
โขนหน้าจอ วิธีการแสดง ทุก ๆ อย่างเหมือนโขนโรงในทุกประการ ผิดกันแต่สถานที่แสดงเท่านั้น เป็นโรงที่มีลักษณะต่างกัน
โรงของโขนหน้าจอ ก็คือโรงหนังใหญ่ที่เปลี่ยนแปลงให้สะดวกแก่การแสดงโขนเท่านั้น สิ่งที่เปลี่ยนแปลงเพิ่มเติมจากโรงหนังใหญ่ก็คือ มีประตูเข้าออก 2 ประตู ใต้จอตอนกลางมีมู่ลี่หรือลูกกรงถี่ ๆ เพื่อให้คนร้องซึ่งนั่งอยู่ภายในมองเห็นตัวโขน จอตอนนอกประตูทั้ง 2 ข้างเขียนภาพ ข้างขวาเขียนภาพพลับพลาพระราม ข้างซ้ายเขียนภาพปราสาทราชวัง สมมติเป็นกรุงลงกา ตั้งเตียงห่างจากประตูออกมาพอสมควร 2 เตียง ข้างละเตียง วงปี่พาทย์สมัยก่อนตั้งด้านหน้าของที่แสดง สมัยปัจจุบันยกไปตั้งหลังจอตรงหลังคนร้อง
โขนทุกประเภท ตั้งแต่โขนกลางแปลงมาจนถึงโขนหน้าจอ มีเครื่องดนตรีพิเศษอย่างหนึ่งประกอบ คือ “โกร่ง” เป็นไม้ไผ่ลำโตยาวประมาณ 3-4 เมตร มีเท้ารองหัวท้ายสูงประมาณ 8 เซนติเมตร วางกับพื้น ผู้ที่นั่งเรียงกันประมาณ 4-5 คน ถือไม้กรับทั้งสองมือตีตามจังหวะ ใช้เฉพาะเพลงที่ต้องการความครึกครื้น เช่น เพลงกราวนอก กราวใน เชิด ตั้งอยู่หลังฉากหรือจอ พวกแสดงโขนที่มิได้แสดงเป็นผู้ตี
Khon Na Chor
Khon Na Chor (mask-play before the scene) is a performance that is identical to Khon Rong Nai. It is only a variety in which the presentation takes place.
The theatre for Khon Na Chor is an adapted version of that for Nung Yai (big screen). Two entrances are added, a bamboo curtain under the screen makes the Khon actor visible for a chorus. The screens outside both entrances are painted; one side is a royal court for Phra Ram, the other is Lon Ka palaces and castles. One bench is placed near each door. The orchestra used to be in front of the chorus who is at the back of the stage.
All types of Khon, from khon klang plaeng to Khon Na Chor, have a special musical instrument called Krong. Krong is made from big bamboo stems with 3-4 meters long, supported at both ends, 8 centimeters above the floor. 4-5 persons sit in line, holding Krub (a wooden rhythm instrument) in both hands, make the rhythms. Only mirthful songs such as Krao Nok, Krao Nai, or Cherd are performed at the back of the screen. Khon performers have no participation in the rhythm produced.
โขนฉาก
โขนฉาก มีลักษณะดังนี้ คือ
โขนฉากแสดงบนเวที เปลี่ยนฉากตามเนื้อเรื่อง เช่นเดียวกับละครดึกดำบรรพ์
วิธีการแสดงเหมือนโขนโรงในทุกประการ นอกจากแบ่งเนื้อเรื่องให้เป็นตอนเข้ากับฉากเท่านั้น ถ้าสถานที่แสดงมีที่แสดงที่หน้าม่านได้ เวลาปิดม่านก็อาจมีการแสดงหน้าม่าน เพื่อเชื่อมเนื้อเรื่องให้ติดต่อกันก็ได้
Khon Chak
Khon chak is the mask play on the stage. The screen changes as the story proceeds. The method of performance is the same as Khon Rong Nai. The story is organized to match the already set up scene. If the place has enough space before the curtain for the play, when the curtain is closed, there may be the continuous play before the curtain. So the story is continuously preceded.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: